இலங்கையின் மக்களாட்சி நிர்வாக வரலாற்றில் அதிகாரப் பரவலாக்கத்தின் மிக முக்கிய மைல்கல்லாக மாகாண சபை முறைமை விளங்குகின்றது. அதுவரை மத்திய அரசிடம் இருந்த சட்டமன்ற, நிறைவேற்று மற்றும் அபிவிருத்தி அதிகாரங்களில் ஒரு பகுதியை மாகாண மட்டத்தில் நிறுவப்பட்ட, நேரடி மக்களால் தெரிவு செய்யப்பட்ட மக்கள் பிரதிநிதிகளைக் கொண்ட மக்களாட்சி நிறுவனத்திற்கு வழங்குவதே இதன் முக்கிய நோக்கமாகும்.
சட்ட மற்றும் அரசியலமைப்பு அடிப்படை
1978 ஆம் ஆண்டின் இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசின் அரசியலமைப்பில் 1987 ஆம் ஆண்டு கொண்டுவரப்பட்ட 13வது அரசியலமைப்புத் திருத்தம் மற்றும் 1987 ஆம் ஆண்டின் 42 ஆம் இலக்க மாகாண சபைகள் சட்டம் ஆகியவற்றின் மூலம் உறுப்புரை 154(A) இன் 8வது அட்டவணையில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள மாகாணங்களுக்காக மாகாண சபைகளை நிறுவுவதற்கான அதிகாரம் வழங்கப்பட்டது.
இதன்படி 1988 ஆம் ஆண்டு மாகாண சபை முறைமை நடைமுறைக்கு வந்ததுடன், பாராளுமன்றம் தேசிய மட்ட சட்டமன்றமாகவும், மாகாண சபை துணை-தேசிய சட்டமன்றமாகவும் இயங்கத் தொடங்கின.
அரசியலமைப்பின் உறுப்புரை 154(A)
நாட்டின் உயர் சட்டமான அரசியலமைப்பின் விதிகளுக்கு உட்பட்டு, மாகாண சபை நிரலிலுள்ள விடயங்கள் தொடர்பில் மாகாண சபை அமைந்துள்ள பிரதேசத்திற்கு பொருந்தும் வகையில் மாகாண சபை சாசனங்களை (Statutes) இயற்றும் முழுமையான அதிகாரம் அரசியலமைப்பின் உறுப்புரை 154(G) ஊடாக மாகாண சபைக்கு வழங்கப்பட்டுள்ளது.
இச்சாசனங்கள் மாகாணத்திற்குள் பாராளுமன்ற சட்டத்திற்கு இணையான சட்ட வலுவைக் கொண்டுள்ளதுடன், மாகாண நிர்வாகத்திற்கும் அபிவிருத்திக்கும் சட்டக் கட்டமைப்பை வழங்குகின்றன.
அரசியலமைப்பின் உறுப்புரை 154(G)
மாகாண சபை உறுப்பினர் பதவிக்கான தகுதியீனங்கள்
ஒரு நபர் பின்வரும் நிபந்தனைகளில் ஏதேனும் ஒன்றிற்கு உட்பட்டிருந்தால், அவர் மாகாண சபை உறுப்பினராக தெரிவு செய்யப்படவோ அல்லது சபையில் அமரவோ தகுதியற்றவராவார்:
அரசியலமைப்பின் உறுப்புரை 91(1) இன் பந்திகளில் குறிப்பிடப்பட்டுள்ள பாராளுமன்ற உறுப்பினர் பதவிக்கான ஏதேனும் தகுதியீனங்களுக்கு உட்பட்டிருத்தல்.
உள்ளூராட்சி தேர்தல் வாக்களிப்பில் வாக்களிக்க ஏதேனும் சட்டத்தின் கீழ் தகுதியிழக்கச் செய்யப்பட்டிருத்தல்.
இலங்கை பாராளுமன்றத்தின் உறுப்பினராக பதவி வகித்தல்.
வேறு ஏதேனும் மாகாண சபையின் உறுப்பினராக பதவி வகித்தல்.
ஒன்றுக்கு மேற்பட்ட அங்கீகரிக்கப்பட்ட அரசியல் கட்சிகள் அல்லது சுயேச்சைக் குழுக்களின் கீழ் வேட்பாளராக வேட்புமனு தாக்கல் செய்திருத்தல்.
உறுப்பினர் ஆசனம் வெற்றிடமாதல்
1987 ஆம் ஆண்டின் 42 ஆம் இலக்க மாகாண சபைகள் சட்டத்தின்படி பின்வரும் சூழ்நிலைகளில் ஆசனம் வெற்றிடமானதாக அறிவிக்கப்படலாம்:
90 நாட்கள் தொடர் வருகையின்மை:
சபையின் அனுமதியின்றி தொடர்ச்சியாக தொண்ணூறு (90) நாட்கள் கூட்டங்களுக்கு சமூகமளிக்கத் தவறினால் ஆசனம் வெற்றிடமானதாக சபை பிரகடனப்படுத்தலாம்.
உறுப்பினர் காலமாதல்:
பதவிக்காலத்தில் உறுப்பினர் ஒருவர் காலமானால் ஆசனம் உடனடியாக வெற்றிடமாகும்.
கட்சி உறுப்புரிமை இழப்பு அல்லது இராஜினாமா:
அரசியல் கட்சியிலிருந்து நீக்கப்படுதல் அல்லது தவிசாளரிடம் எழுத்துமூலம் இராஜினாமா கடிதம் சமர்ப்பித்தல் மூலம் ஆசனம் வெற்றிடமாகும்.